HỌ BÙI TRÀ CHÂU, THANH LIÊM, TỈNH HÀ NAM

HỌ BÙI TRÀ CHÂU, THANH LIÊM, TỈNH HÀ NAM

Họ Bùi Trà Châu huyện Thanh Liêm tỉnh Hà Nam  mong tìm về cội nguồn

                                                             

                                                                             Bài và ảnh Bùi Ngọc Nội

Theo các cụ cao niên truyền lại, thì nguồn gốc họ Bùi Trà Châu của chúng tôi bắt nguồn từ Cầu Cáp, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên. Nay là thôn Đông Cáp, xã Đoàn Đào, huyện Phù Cừ tỉnh Hưng Yên. Cụ cao cao Tổ khảo Bùi Quý Công huý Thọ, cụ bà cao cao tổ tỷ Nguyễn Quý Thị húy Chưng. Cụ cao tổ khảo Bùi Quý Công húy Hài, cụ bà cao tổ tỷ Nguyễn Thị húy Linh (mất ngày 15/12 âm lịch). Cụ Tổ khảo Bùi Quý Công húy Cõi (mất ngày 9 tháng 2 âm lịch). Cụ bà Hà Quý Thị húy Sâm (mất ngày 2 tháng 2 âm lịch). Hai cụ Bùi Quý Công huý Cõi và Hà Quý Thị húy Sâm sinh thành được mấy người con thì không được ghi lại. Nhưng các cụ lưu truyền rằng: Vào Triều Hậu Lê (1789), hai anh em cụ Bùi Ngọc Đạo và Bùi Ngọc Sử (con trai cụ Cõi và cụ Sâm) cùng nghĩa quân Tây Sơn dấy binh khởi nghĩa chống quân Mãn Thanh. Nghĩa quân vừa chống thù trong, giặc ngoài nên vũ khí, lương thực, sức lực cạn kiệt. Để bảo tồn lực lượng, nghĩa quân Tây Sơn phải di chuyển vào phía trong. Hai cụ Bùi Ngọc Đạo và Bùi Ngọc Sử di tản vào xóm Núi xã Trà Châu, tổng Mai Cầu, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam (nay là thôn Trà Châu, xã Thanh Tâm, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam).

     Khi chiến tranh chấm dứt, vua ban chiếu chỉ cho phép nhân dân trước đây do loạn lạc, nay ai đã an cư ở đâu không muốn về quê cũ được phép lập nghiệp ở nơi đó. Do vậy, hai anh em cụ Bùi Ngọc Đạo và Bùi Ngọc Sử định cư luôn tại đây. Nơi đây lúc bấy giờ còn hoang vu, có núi, có sông, cây cối um tùm, xanh tốt như một khu rừng nguyên sinh, có thú rừng, chim muông, là khu đất rộng, người thưa, thuận lợi cho việc phát triển sản xuất.

      Đất lành chim đậu, hai anh em cụ Bùi Ngọc Đạo được bà con làng xóm giúp đỡ, tạo dựng cơ sở vật chất ban đầu, khai hoang, trồng lúa, trồng khoai, sắn, chăn nuôi để tạo lập cuộc sống. Cụ Bùi Ngọc Sử chưa lập gia đình, mất năm nào đến nay không rõ (Phần mộ an táng tại gò Lang Gỗ ). Cụ Bùi Ngọc Đạo xây dựng gia đình với cụ Nguyễn Thị Chí. Nhờ địa lợi, nhân hòa, phúc ấm tổ tiên, thần phật phù trợ. Với bản tính thông minh, cần kiệm, năng động, sáng tạo, các cụ làm ăn ngày một phát đạt, được xóm làng quý mến, các cụ xây dựng được ngôi nhà ngói 3 gian trên mảnh đất 3 sào bắc bộ (khoảng hơn 1.000m2).

Hai cụ Bùi Ngọc Đạo, Nguyễn Thị Chí sinh được 6 người con là Bùi Ngọc Chính, Bùi Ngọc Ương, Bùi Ngọc Thịnh, Bùi Thị Vông, Bùi Ngọc Xuất, Bùi Ngọc Chuyện.(Tính từ các cụ Cao cao Tổ khảo ở Cầu Cáp thì Cụ Đạo là đời thứ 4, đến nay là đời thứ 11. Nếu tính từ cụ khởi tổ Bùi Ngọc Đạo đến Trà Châu lập nghiệp là đời thứ 1, thì đến nay con, cháu họ Bùi Trà Châu đã sống ở đây được 8 đời)

  Khi đời sống kinh tế đã khá hơn, con cái khoẻ mạnh trưởng thành, cụ Bùi Ngọc Đạo trở về quê gốc Cầu Cáp, Phù Cừ, Hưng Yên thăm viếng tổ tiên. Sau đó, cụ đã chuyển được một số phần mộ của các cụ từ Cầu Cáp  về an táng tại gò Lang Gỗ lớn thuộc thôn Trà Châu (Hiện phần mộ các cụ vẫn được con, cháu họ Bùi chăm sóc. Các cụ truyền lại rằng trong các phần mộ đó có phần mộ của mẫu thân cụ, còn phần mộ của phụ thân Bùi Quý Công húy Cõi vẫn còn để tại quê hương Cầu Cáp…)

    Cụ khởi tổ họ Bùi Trà Châu là Bùi Ngọc Đạo mất ngày 12 tháng 3 âm lịch. Cụ bà Nguyễn Thị Chí mất ngày 5 tháng 5 âm lịch, cả 2 phần mộ của các cụ hiện được xây cất tại gò Lang Gỗ lớn. Họ Bùi Trà Châu không nhớ năm mất của các cụ, chỉ nhớ ngày, hàng năm cứ đến ngày 12 tháng 3 âm lịch là cả họ lại tập trung tưởng nhớ ngày húy cụ khởi tổ của mình.

    Từ sau khi cụ khởi tổ Bùi Ngọc Đạo qua đời, căn nhà ngói 3 gian của cụ để lại trên phần đất 3 sào được con cháu giữ lại làm từ đường họ Bùi Trà Châu. Hàng năm cứ vào sáng mùng một Tết Nguyên Đán, các chi họ đều sửa soạn cỗ bàn dâng lên nhà thờ cúng tổ tiên. Phong tục cổ truyền ấy còn duy trì mãi về sau.

   Do thời gian, ngôi từ đường bị xuống cấp, mối mọt, hư hỏng nặng không còn khả năng sử dụng. Đến đời thứ 3, vào năm Canh Thìn (1940) ba cụ đại diện cho 3 chi là cụ Bùi Ngọc Tấn (đại diện chi 1), cụ Bùi Ngọc Chinh (đại diện chi 3) và cụ Bùi Ngọc Phiếu (đại diện chi 5) đã góp tiền đứng lên xây lại ngôi từ đường ngay trên phần đất tổ tiên để lại.

Đến năm Quý Tỵ 1953, giặc Pháp chiếm đóng địa phương, ngôi từ

ảnh nhà thờ họ 

Chú thích ảnh 1: Nhà thờ họ Bùi Trà Châu trước năm 1992.

 đường họ Bùi Trà Châu bị chúng đặt mìn phá mất. Năm Bính Thân 1956, anh em con cháu trong họ thu gom gạch đá tạm xây dựng lên một cái miếu rộng khoảng 3m2 để làm nơi thờ phụng tổ tiên. Đến năm Nhâm Thân 1992, anh em họ Bùi Trà Châu lại tu bổ thêm mái che bên ngoài từ đường. Đến năm Mậu Dần 1998, được anh em trong họ đồng lòng, người góp công, người góp của… tập trung xây dựng lại từ đường khang trang hơn. Do điều kiện còn khó khăn, khu đất xây dựng từ đường cũ không còn đủ nên chỉ xây dựng được từ đường trên diện tích 20m2 làm nơi thờ phụng tổ tiên và để lại di tích cho hậu duệ sau này. Nhiều năm nay, họ Bùi Trà Châu duy trì được nét đẹp văn hóa, đó là cứ vào khoảng 20 giờ đêm 30 tết,cả họ lại tập trung tại nhà thờ dâng hương tiên tổ và nghe ông Trưởng họ chúc tết, tặng thưởng cho các cháu học sinh giỏi và bàn những công việc của họ, sau đó cả họ thụ lộc…

Con cháu họ Bùi Trà Châu trân trọng công sức tổ tiên, giữ vững kỷ cương phép nước, gia phong dòng tộc, từ một gốc đại thụ sinh 6 cành lớn, tỏa nhiều cành nhỏ, chồi xanh, lá biếc tràn đầy sức sống. Trải qua gần 300 năm với nhiều biến cố lịch sử, họ Bùi Trà Châu từ chỗ 6 chi lớn, tỏa ra gần 30 chi nhánh, 60 chi ngành nhỏ, đến nay đã truyền được 11 đời con cháu hậu duệ.

Họ Bùi là một dòng họ có bề dày truyền thống, họ Bùi Trà Châu bắt nguồn từ Cầu Cáp, Phù Cừ, Hưng Yên, mảnh đất có nhiều người

ảnh nhà thờ họ 2 

Chú thích ảnh 2: Nhà thờ họ Bùi Trà Châu hiện nay.

 tham gia chống giặc ngoại xâm, bảo vệ non sông đất nước. Cụ khởi tổ Bùi Ngọc Đạo đã cùng quân Tây Sơn khởi nghĩa. Đời thứ 2 có cụ Bùi Ngọc Thịnh tham gia chống giặc Thanh được nhà Vua phong thưởng danh hiệu cao quý của triều đình,  “Chánh bát phẩm thiên hộ”, con cháu ngày nay vẫn gọi là cụ “Hộ Thành”. Cụ Bùi Ngọc Ương, tham gia đánh giặc cứu nước, được nhà Vua phong tặng danh hiệu “Nhiêu nam nhất đại”. Đời thứ 3 có cụ Bùi Ngọc Hùng, dấy binh khởi nghĩa, chiến đấu chống giặc bảo vệ thành Nam Định, sau đó cụ hi sinh, được nhà Vua truy tặng danh hiệu “Bát phẩm văn giai”.

Phát huy truyền thống của dân tộc, của dòng họ, lớp lớp con cháu họ Bùi Trà Châu đã lên đường, tham gia đánh Pháp, đánh Mỹ bảo vệ và xây dựng Tổ quốc.

Với tâm nguyện tìm về cội nguồn tiên tổ, qua những nét cơ bản về nguồn gốc họ Bùi Trà Châu, nhiều năm qua chúng tôi đã trở lại Cầu Cáp, Phù Cừ, Hưng Yên và nhiều nơi khác nữa để tìm hiểu, nghiên cứu cội nguồn dòng họ. Nhưng quả thật rất khó khăn. Với mong muốn tìm được cội nguồn dòng họ của mình. Họ Bùi Trà Châu vẫn còn nhiều băn khoăn, trăn trở. Mặc dù các cụ đã truyền lại là họ Bùi Trà Châu có nguồn gốc tại Cầu Cáp, Phù Cừ, Hưng Yên. Nhưng việc chắp nối, tìm lại vẫn chưa ra. Họ Bùi Trà Châu mới trải qua gần 300 năm, chính vì vậy mà chắc chắn rằng sẽ có những chi họ Bùi khác có bề dày lâu hơn, cần tìm hiểu mối liên quan của dòng họ để tìm ra cội nguồn của mình đó là tâm nguyện của bà con họ Bùi Trà Châu.

Mấy năm gần đây, thông qua bác Bùi Đăng Thá, Chủ tịch BCH CĐ họ Bùi tỉnh Hưng Yên và các bác trong BCH CĐ họ Bùi Hưng Yên liên hệ tìm giúp, các bác cho biết  ở  Cầu Cáp thuộc xã Đoàn Đào, huyện Phù Cừ có hai dòng họ Bùi, họ Bùi Đăng của bác Thá đã tìm thấy cụ tổ có nguồn gốc từ Thanh Hóa ra, các bác đã đi lại nhận được nguồn gốc của mình. Còn một chi nữa Bùi Văn tại thôn Đông Cáp. Gần đây, chúng tôi đã về Cầu Cáp, được Bác Bùi Đăng Thá  dẫn chúng tôi về gặp anh Bùi Văn Phi, anh cho biết : Hiện họ Bùi thôn Đông Cáp có rất ít hộ, số nhân khẩu cũng không nhiều, từ trước đến nay gia đình anh cũng nghe các cụ truyền lại chứ Gia phả không có, các cụ truyền rằng cụ tổ của anh lại có nguồn gốc từ huyện Lý Nhân của tỉnh Hà Nam ra đây lập nghiệp cũng mới được khoảng hơn 200 năm (khoảng 8 đời). Anh đã đến Lý Nhân để nhận được họ hàng và tìm lại nguồn gốc của mình. Như vậy là Họ Bùi ở thôn Đông Cáp có nguồn gốc từ Lý Nhân Hà Nam ra, còn họ Bùi Trà Châu, Thanh Tâm, Thanh Liêm Hà Nam lại từ Cầu Cáp vào! Điều này cũng có thể lắm chứ. Nhưng rất tiếc là Họ Bùi ở Đông Cáp lại không có Gia Phả để lại, các cụ cao niên cũng không còn, chỉ còn lại người lớn tuổi trong họ cũng mới ngoài 60 tuổi hầu như không có thông tin gì thêm. Có một chi tiết khiến chúng tôi băn khoăn: Đó là, trong Gia Phả của họ Bùi Trà Châu có ghi, cụ tổ họ Bùi Trà Châu đã trở về Cầu Cáp chuyển được một số phần mộ của các cụ vào Trà Châu rồi, hiện 3 phần mộ vẫn còn. Vừa qua, chúng tôi về Cầu Cáp được gặp cụ Thậm năm nay gần 90 tuổi là dâu của thôn Đông Cáp. Cụ bảo : Khi cụ Về làm dâu ở thôn này có nghe các cụ cao niên của họ Bùi ở đây kể rằng : Xa xưa, có người bên Hà Nam sang xin cất bốc mộ các cụ chuyển đi, nhưng các cụ ở đây không đồng ý, thế rồi họ cũng đã cất bốc được một ngôi mộ, còn một ngôi do các cụ canh giữ nên không cất bốc được. Anh Bùi Văn Phi nói với chúng tôi: Từ trước đến nay, anh có nghe cha anh kể lại hiện nơi đây vẫn còn một ngôi mộ của Họ Bùi nhưng không biết cụ nào. Chỉ biết hàng năm vẫn ra thắp hương cho cụ. Như vậy, qua tìm hiểu chúng tôi thấy có những chi tiết rất cần được tìm hiểu thêm.

Qua thông tin họ Bùi toàn quốc, chúng tôi mong các chi họ nghiên cứu, ráp nối để tìm kiếm nguồn gốc dòng họ.Họ Bùi Trà Châu chúng tôi rất mong tìm được nguồn gốc của mình.Mọi thông tin, xin liên hệ ông Bùi Ngọc Nội, ĐT: 0988452074 hoặc Email: noibqd@gmail.com.